МОНГОЛ УЛСЫН ТӨСВИЙН ИЛ ТОД, НЭЭЛТТЭЙ БАЙДАЛ

"Иргэд төсвөө хянана" иргэний нийгмийн сүлжээ

Archive for the ‘# Монгол Улсын төсөв (… 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 …)’ Category

2014 оны Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын жагсаалт

Posted by ИТХ on 2013/12/21

2014 оны төсвийн хөрөнгө оруулалтын жагсаалт. Ёсчлох хувь_Page_01

Read the rest of this entry »

Advertisements

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...), ## Төсвийн хөрөнгө оруулалт, худалдан авалт, тендер | Leave a Comment »

Монгол Улсын 2014 оны төсвийн тухай хууль

Posted by ИТХ on 2013/12/05

2014 оны төсвийн тухай хууль. Ёсчлох хувь. 2013.11.25_Page_1

 

Read the rest of this entry »

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

Монгол Улсын төсвийн хөрөнгөөр 2014 онд хэрэгжүүлэх төсөл, арга хэмжээ, барилга байгууламжийн жагсаалтын талаарх УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатарын санал дүгнэлт

Posted by ИТХ on 2013/11/01

 Монгол Улсын төсвөөр 2013 онд хэрэгжүүлэх хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээ, барилга байгууламжинд 1,550,224.0 сая төгрөг төсөвлөгдсөн бол 2014 онд 1,125,000.0 сая төгрөг төсөвлөгдж, 28,4 хувиар буюу 425,200.0 сая төгрөгөөр буурчээ.

    Засгийн газрын 2012-2016 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт “Хөрөнгө оруулалтыг 5 хүртэл жилээр төлөвлөдөг зарчимд шилжинэ”,  Төсвийн тухай хуулийн 28.8-д “Улсын Их Хурлаас батласан төрийн бодлогын баримт бичгийн хүрээнд Засгийн газар Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөрийг дөрвөн жилд нэг удаа баталж, жил бүр тодотгоно. Мөн хуулийн 28.9-д “Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн асуудал эрхлэсэн төрийн захиргааны байгууллага жил бүрийн 5 дугаар сарын 15-ны дотор тухайн жилд хийгдэх хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөрийн тодотголын төслийг Засгийн газарт хүргүүлнэ” гэж тус тус заасан. Мөн Монгол Улсын 2013 оны төсвийн хууль батлагдсантай холбогдуулан авах арга хэмжээний тухай Монгол Улсын Их Хурлын 60 дугаар тогтоол 2012 оны 11 сарын 08-нд  гарч уг тогтоолд ” Улсын хөрөнгө оруулалтын хөтөлбөрийн төслийг боловсруулж, 2013 оны 1 дүгээр улиралд багтаан Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэх” -ээр заасан.

     Гэвч дээрх арга хэмжээнүүд хэрэгжээгүйгээс Монгол Улсын 2014 оны Хөрөнгө оруулалтын төсвийн төслийг өмнөх жилүүдийн жишгээр Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлсэн байна.

    Хөрөнгө оруулалтын төсвийн төслийг, төсвийн тухай хуулийн шаардлагын дагуу нягт нямбай боловсруулж, батлуулаагүйгээс төсөл, арга хэмжээ, барилга байгууламжийн ажлууд тухайн ондоо багтаж хийгдэхгүй төсөвт тодолтгол хийдэг буруу хандлага жил бүр гарч байна. Тухайлбал 2013 онд нэг их наяд 550,2 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийхээр батлагдсан ч эдгээр арга хэмжээ бүрэн хэрэгжиж чадахгүй болсон учир  2013 оны тодотгосон төсвөөр нэг их наяд 124,3 тэрбум төгрөг болгон өөрчлөж 425,9 тэрбум төгрөгөөр багасгасан байна. 2013 оны төсвийн тодотголоор төсвөөс санхүүжих дүнд орсон өөрчлөлт, ямар төсөл, арга хэмжээ, барилга байгууламжын ажлууд хасагдсаныг салбар болон нэр төрлөөр мөн эдгээр хасагдсан объектууд 2014 оны хөрөнгө оруулалтын төсөвт тусгагдсан эсэхийг харуулсан харьцуулсан судалгааг хавсаргав.

    Монгол Улсын төсвийн хөрөнгөөр 2014 онд хэрэгжүүлэх  хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээ, барилга байгууламжын жагсаалтыг судлаж үзэхэд:

Үргэлжлэлийг дор үзнэ үү.

Read the rest of this entry »

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

“Иргэд төсвөө хянана” сүлжээнээс Засгийн газрын тусгай сангуудын төсөв, хөрөнгийн 2011 он ба 2012 оны эхний 6 сарын зарцуулалтын мэдээллийг нээлттэй болгох кампанит ажил явуулж байна

Posted by ИТХ on 2013/01/15

Дараах тусгай сангуудыг хамруулж “Мэдээллийн ил тод байдал ба мэдээлэл авах эрхийн тухай” хуулийн дагуу ажиллаж байна. Бид ямар мэдээлэл авч чадсан, эсвэл чадаагүй, мөн хүлээж авсан мэдээлэл хэр задаргаа, нарийвчлалтай байгаа талаар ээлж дараалан мэдээлж байх болно.

ТУСГАЙ САНГИЙН НЭР
ХАРЪЯАЛАХ ЯАМ, АГЕНТЛАГ
1
Аялал жуулчлалын сан
Соёл, спорт аялал жуулчлалын яам
(Урьд нь БОАЖЯ)
2
Байгаль хамгаалах сан
Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яам
3
Эрсдэлийн сан
Сангийн яам
4
 Бүх нийтийн үйлчилгээний үүргийн сан
Мэдээллийн технологи, шуудан, харилцаа холбооны газар
5
Дархлаажуулалтын сан
Эрүүл мэндийн яам
6
Жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сан
Хөдөлмөрийн яам (урьд нь ХХААХҮЯ)
7
Засгийн газрын нөөц сан
Сангийн яам
8
Мал хамгаалах сан
Үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн яам
9
Нийгмийн даатгалын сан
Нийгмийн даатгалын ерөнхий газар
10
Нийгмийн халамжийн сан
Нийгмийн халамж үйлчилгээний ерөнхий газар
11
Соёл, урлаг хөгжүүлэх сан
Соёл, спорт, аялал жуулчлалын яам
12
Сургалтын төрийн сан
Сургалтын төрийн сан (БШУЯ)
13
Тариаланг
дэмжих сан
Үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн яам
14
Улсын авто замын сан
Зам, тээврийн яам
15
Хилийн чанадад байгаа Монгол Улсын иргэдэд туслах сан
Гадаад харилцааны яам
16
Хүүхдийн төлөө сан
Хүүхдийн төлөө үндэсний газар
17
Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сан
Хөдөлмөрийн яам
18
Хөрөнгө оруулалт, хөгжлийн сан
Сангийн яам
19
Шинжлэх ухаан, технологийн сан
Шинжлэх ухаан технологийн сан (БШУЯ)
20
Эрүүл мэндийг дэмжих сан
Эрүүл мэндийн яам
21
Сэргээгдэх эрчим хүчний сан
Эрчим хүчний яам
22
Олон улсын гэрээний дагуу байгуулагдсан сан
 
23
Мэргэжлийн боловсрол, сургалтыг дэмжих сан
Хөдөлмөрийн яам (урьд нь БСШУЯ)
24
Зэвсэгт хүчний хөгжлийн сан
Батлан хамгаалах яам
25
Орон сууц хөгжүүлэх сан
Барилга, хот байгуулалтын яам
26
Хүний хөгжил сан
Сангийн яам
27
Төсвийн тогтворжуулалтын сан.
Сангийн яам
28
Цэвэр агаарын сан.
Цэвэр агаарын сая (БОНХЯ)
29
Гэмт хэргийн хохирогчид нөхөн төлбөр олгох сан
Хууль зүйн яам

.

Posted in !! Тусгай сэдэв: МЭДЭЭЛЛИЙН ИЛ ТОД БАЙДАЛ БА МЭДЭЭЛЭЛ АВАХ ЭРХИЙН ТУХАЙ ХУУЛИЙН ХЭРЭГЖИЛТ, # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...), ["Иргэд төсвөө хянана" иргэний нийгмийн сүлжээ] | Leave a Comment »

200З онд Засгийн газрын нөөц сан ба улсын төсвийн хуваарилагдаагүй зардлын гүйцэтгэлийн талаар Санхүү, эдийн засгийн яамнаас ийм мэдээлэл өгч байжээ. Энэ удаад үүнээс дутуугүй дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгнө гэдэгт бид найдаж байна

Posted by ИТХ on 2013/01/14

Засгийн газрын 2003 оны нөөц сан, хуваарилагдаагүй зардал_Page_2

Read the rest of this entry »

Posted in !! Тусгай сэдэв: МЭДЭЭЛЛИЙН ИЛ ТОД БАЙДАЛ БА МЭДЭЭЛЭЛ АВАХ ЭРХИЙН ТУХАЙ ХУУЛИЙН ХЭРЭГЖИЛТ, # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

2003 онд нийслэлийн “Улаанбаатар сан”-гаас Хүний эрх, хөгжил төвийн хүсэлтэнд ийм хариу өгч байжээ

Posted by ИТХ on 2013/01/14

Улаанбаатар сан vs Хүний эрх хөгжил төв. 2003 он

Posted in !! Тусгай сэдэв: МЭДЭЭЛЛИЙН ИЛ ТОД БАЙДАЛ БА МЭДЭЭЛЭЛ АВАХ ЭРХИЙН ТУХАЙ ХУУЛИЙН ХЭРЭГЖИЛТ, # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

2013 оны төсвийн онцлох мэдээлэл: Улсын төсвийн хөрөнгөөр 2013 онд хэрэгжүүлэх хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээ, барилга байгууламжийн жагсаалт

Posted by ИТХ on 2013/01/10

- 2013 оны төсвийн тухай хууль. Төсөв_Page_27

Үргэлжлэлийг дор дарж үзнэ үү.

Read the rest of this entry »

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | 1 Comment »

2013 оны төсвийн онцлох мэдээлэл: Төсвийн ерөнхийлөн захирагч нарын зарцуулах төсвийн хэмжээ

Posted by ИТХ on 2013/01/10

2013 оны төсвийн орлого, зарлага (4)

Үргэлжлэлийг дор дарж үзнэ үү.

Read the rest of this entry »

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

2013 оны төсвийн онцлох мэдээлэл: Нийгмийн даатгалын сангийн хөрөнгөөр хэрэгжүүлэх хөрөнгө оруулалтын арга хэмжээ, барилга байгууламжийн жагсаалт

Posted by ИТХ on 2013/01/09

- 2013 оны нийгмийн даатгалын сангийн хууль. Төсөв_Page_3

Үргэлжлэлийг дор үзнэ үү.

Read the rest of this entry »

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

2013 оны төсвийн онцлох мэдээлэл: Орон нутгийн хөгжлийн санд олгох хөрөнгө (аймаг, аймгаар)

Posted by ИТХ on 2013/01/09

- 2013 оны төсвийн тухай хууль. Төсөв_Page_08

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

Үндсэн хуулийн цэцийн дунд суудлын хуралдаанаар 2012 оны Монгол Улсын Төсвийн тухай хуулийн зарим заалт Монгол Улсын Үндсэн хуулийг ноцтой зөрчсөн гэх гомдлыг хэлэлцжээ

Posted by ИТХ on 2012/12/15

Нэр бүхий иргэнийн гомдлын дагуу Үндсэн хуулийн Цэцийн дунд суудлын хуралдаан энэ сарын 12-нд хуралдахаар зарласан юм.

Нэр бүхий иргэн Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцэд хандаж Монгол Улсын 2012 оны төсвийн тухай хуулийн нэгдүгээр хавсралтаар батлагдсан “Монгол Улсын төсвийн хөрөнгөөр 2012 онд хэрэгжүүлэх хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээ, барилга байгууламжийн жагсаалт”-ын зарим заалт Монгол Улсын Төсвийн тухай хуулийн холбогдох заалт болон Монгол Улсын Үндсэн хуулийг ноцтой зөрчсөн гэсэн мэдээлэл ирүүлжээ. УИХ-аас Монгол Улсын 2012 оны төсвийн тухай хуулийг батлан гаргахдаа тодорхой нэг компанид ялгавартай хандан, төсвийн орлогыг тусгайлан хуваарилан зааж, хэд хэдэн төсөл, арга хэмжээг гүйцэтгүүлэхээр хуульчлан баталсан нь Үндсэн хуульд заагдсан шударга ёс, хууль дээдлэх зарчмыг алдагдуулсан байна гэж иргэд гомдол гаргасан. Үндсэн хуулийн цэц энэхүү мэдээллийн дагуу үүсгэсэн маргааныг хянан шийдвэрлэх дунд суудлын хуралдаанаа энэ сарын 12-ны өдрийн 09.30 цагт Үндсэн хуулийн Цэцийн ордны хуралдааны танхимд нээлттэй хийхээр болсон байна гэж Үндсэн хуулийн Цэцээс мэдээлж байв.

Хуралдааны дараа зарим эх сурвалжаас авсан мэдээллээс үзэхэд, энэхүү гомдол нь “Монгол Улсын төсвийн хөрөнгөөр 2012 онд хэрэгжүүлэх хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээ, барилга, байгууламжийн жагсаалт”-нд орсон  Ерөнхий сайдын чиг үүргийн дор байдаг  Мэдээлэл, шуудан, харилцаа холбоо, технологийн газрын хөрөнгө оруулалтын батлагдсан жагсаалттай холбоотой юм байна. Тодруулбал,

G-Mobile 1 G-Mobile 2a G-Mobile 2b

Өөрөөр хэлбэл эдгээр хөрөнгө оруулалтын төслүүдийг хэрэгжүүлэх байгууллагы урьдчилан нэр зааж 2012 оны улсын төсвийн хуульд оруулсан, үүгээрээ худалдан авалтын хууль тогтоомж болон шударга өрсөлдөөнй зарчмыг зөрчсөн гэж гомдол гаргасан хэмээн ойлгогдож байна.

Цэцийн хуралдаан өндөрлөж шийдвэр гарсан гэх боломж хараахан нийтлэгдээгүй байна.

2012 оны 12-р сарын 15.

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

2013 оны төсвийн төсөл, хэлэлцүүлгийн ил тод, нээлттэй байдал ямар байв?

Posted by ИТХ on 2012/11/10

Read the rest of this entry »

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...), ["Иргэд төсвөө хянана" иргэний нийгмийн сүлжээ] | Leave a Comment »

2013 оны Монгол Улсын төсвийн төсөл, хэлэлцүүлгийн явцын талаар санал солилцох уулзалтын хөтөлбөр (урьдчилсан байдлаар)

Posted by ИТХ on 2012/11/07

Хэзээ
2012 оны 11-р сарын 08-ны Пүрэв гаригт, 14 цагаас 
 Хаана:
Нээлттэй Нийгэм Форумын хурлын танхимд
 Оролцогсод:
УИХ-ын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Сангийн яамны ажилтан, эдийн засагчид, судлаачид, төрийн бус байгууллага, иргэний нийгмийн төлөөлөл
 Зорилго:
Монгол Улсын 2013 оны төсвийн төсөл, түүнийг УИХ-аар хэлэлцүүлж байгаа явцын талаар  танилцуулж олон талын оролцоотойгоор санал солилцох, байр сууриа илэрхийлэх
 Модератор:
Б. Мөнхсоёл, Нээлттэй Нийгэм Форумын менежер
 Тэргүүлэх оролцогчид (панел):  
  1. Б.Түвшинтөгс, эдийн засгийн ухааны доктор, Эдийн засгийн судалгаа, эрдэм шинжилгээний хүрээлэн (ERI)-гийн захирал
  2. Д.Жаргалсайхан, “Шударга татвар, ухаалаг зардал” ТББ-ын ерөнхийлөгч
  3. Д.Даваасамбуу, олон улсын эдийн засгийн шинжээч
 Уулзалтын хөтөлбөр:
 
15.00-15.05
Уулзалтыг нээж үг хэлэх.
П.Эрдэнэжаргал
Нээлттэй Нийгэм Форумын гүйцэтгэх захирал
15.05.
Хэрвээ УИХ-ын гишүүн оролцохыг зөвшөөрвөл түүгээр үг хэлүүлж байр суурийг нь сонсоно.
Мөн Засгийн газрын төлөөлөл оролцохыг зөвшөөрвөл түүгээр үг хэлүүлж байр суурийг нь сонсоно.
15.05-15.25
2013 оны улсын төсвийн тойм, онцлог
О.Хуягцогт
Сангийн яамны Баялгийн сангийн удирдлагын хэлтсийн дарга
15.20-15.35
2013 оны улсын төсвийн тойм судалгаа – үнэлгээний талаар танилцуулах
Б.Мөнхсоёл
Нээлттэй Нийгэм Форумын эдийн засгийн бодлогын хөтөлбөрийн менежер
15.35–15.45
2013 оны төсвийн мэдээлэл, хэлэлцүүлгийн ил тод, нээлттэй байдал
Д.Цэрэнжав
“Иргэд төсвөө хянана” иргэний нийгмийн сүлжээний зохицуулагч
15.45-16.00
Панелистууд үг хэлж байр сууриа илэрхийлнэ.
Б.Түвшинтөгс
Д.Жаргалсайхан
Д.Даваасамбуу
(Хүн тус бүр 5 минут)
15.60–16.45
Санал бодлоо солилцох, хэлэлцүүлэх
Оролцогч тус бүр 3-5 минут
16.45–17.00
Уулзалт хэлэлцүүлгийг дүгнэх
Б.Түвшинтөгс
Д.Жаргалсайхан
Д.Даваасамбуу
 

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...), ["Иргэд төсвөө хянана" иргэний нийгмийн сүлжээ] | Leave a Comment »

“Төсөв ба таны үнээнүүд”

Posted by ИТХ on 2012/11/05

А.Батпүрэв 

Төрийн дэглэмийн хэлбэрүүдийн тухай ийм нэг нийтлэг онигоо гэх үү, оновчтой зүйрлэл гэх үү яриа байдаг: Та хувьдаа хоёр үнээтэй иргэн хүн байжээ. Улс таны хоёр үнээг хурааж аваад өөрт чинь ганц аяга сүү өгдөг бол энэ коммунизм. Эсвэл үнээнүүдийг авчихаад өөрийг чинь буудчихвал энэ фашизм. Харин хөршүүд чинь цуглаад таны хоёр үнээний сүүг хэн авах эрхтэйг (магадгүй та биш!) санал хурааж шийдэж байгаа бол энэ төгс буюу шууд ардчилал.

Эхнийхэд нь бид хүрэх гэж яваад буцсан, одоо харин сүүлийнхийг нь зорьж яваа байж магадгүй. Ямартай ч өнөөдөр та болон үнээнүүд, хөршүүд, төрийн харилцаа яаж явж байгаа вэ гэвэл: таны саналаа өгч сонголцсон төр сүүгээ зарж олсон мөнгөнөөс тань татвар авч хариуд нь үнээг хулгайч, дээрэмчнээс хамгаалах, өвдвөл эмчлэх гэх мэт нийтийн үйлчилгээ үзүүлэх үүрэг хүлээх байдлаар явж байгаа. Төр хэнээс ямар татвар авч юунд, яаж зарцуулахыг жил бүр нийтээрээ хэлэлцэн төлөвлөж, хэрэгжилтийг нь хянаж байхгүй бол мэдээж болохгүй. Энэ бүхэн бүхэлдээ улсын төсвийн үйл явц юм.

Өнөө цагийн төр нь малын хулгайчаас хамгаалах манаачаас илүү олон талт, магадгүй хэтэрсэн их эрх, үүрэгтэй болохоор улсын төсөв гэдэг нь зүгээр нэг төрийн байгууллагуудын орлого, зарлагын тооцоо төдий биш. Учир нь энэ бол төр засгийн бодлого, үйл ажиллагааны бодит боломж бас хэмжүүр. Харамсалтай нь манай шийдвэр гаргах түвшинд төсөв бол төрийг өөрийг нь санхүүжүүлэх төлөвлөгөө гэж боддог бол иргэдийн дунд энэ нь төрийн албан хаагчдын тэр дундаа дарга нарын “саалийн үнээ” гэх үзэл давамгайлдаг. Үнэндээ үүнээс өөр юугаараа төсөв чухал гэж?

“2013 оны Монгол улсын нэгдсэн төсвийн нийт орлого ДНБ-ий 40 хувь, зарлага 42 хувьтай тэнцэнэ” гэсэн албан танилцуулга, түүнийг үг үсэггүй хуулсан хэвлэлийн мэдээг бид энэ өдрүүдэд хаа сайгүй харж, сонсож байна. Энэ мэдээг өмнөх энгийн жишээндээ буулгавал таны үнээнийхээ сүүг зарж олох 100 төгрөг тутмын 40-ийг нь төр татвараар хураан авах гэж байна гэсэн үг. Бас дээр нь нэмээд улс даяараа бүтээх нийт баялгийн 2 хувьтай тэнцэх мөнгийг дотоод, гадаадаас зээлэх гэж байна гэсэн утга. Тэр их мөнгөний дийлэнхи нь (ирэх оны хувьд 65 хувь нь) төрийн албаны өөрийнх нь өдөр тутмын урсгал зардал, албан хаагчдын цалинд явах ч үлдэх хэсэг нь нийгмийн халамж, хөрөнгө оруулалт хэлбэрээр буцааж хуваарилагддаг. Төсвийн нийгэм, эдийн засагт гүйцэтгэдэг дахин хуваарилалтын үүрэг гэж үүнийг хэлдэг. Та болон бусад татвар төлөгчдөөс олсон мөнгөөрөө огт үхэргүй Балдангийн хүүхдүүдэд сүү авч өгөх үү, хажуу айлын хөгшний тэтгэврийг нэмэх үү гэдэг бол хуваарилалтын бодлого. Төсөв нийгмийн баялгийг нэг хүнээс дараагийн хүнд, нэг газраас өөр газарт тэр бүү хэл нэг үеэс нөгөө үед хуваарилдаг. Жишээлбэл Монгол улсын 21 аймгийн ердөө гурав нь л зарлагаасаа илүү орлоготой, тэдгээр аймаг болон Улаанбаатар хотоос төвлөрүүлдэг орлогоор улсын төсөв бүрдэх бөгөөд эндээс буцааж бусад 18 аймагт татаас олгодог. Үр дүнд нь Улаанбаатарт хамаг бизнес, хүн амын тал нь байгаа мөртлөө улсын төсвийн нэг хүнд ноогдох зардлаар хамгийн бага (134 мянган төгрөг) төсөвтэй газар болж байгаа юм.

Манай улс төрчид төсөвт дахин хуваарилалт гэдэг утгаар нь маш их ач холбогдол өгч анхаардагаас биш дараагийн илүү чухал асуудлыг голдуу мартдаг. Тэр нь төсвийн эдийн засгийн хөгжлийг удирдан чиглүүлэх бодлого (удирдан жолоодох биш!) юм. Коммунизмд төр өөрөө бүх үнээг өмчилж, өөрийн хүчээр хариулж, сааж, сүүг нь ч өөрөө л хэрэглэдэг болохоор улсын төсөв гэдэг нь улсын эдийн засаг гэсэн үг байх. Харин хувийн өмч, эдийн засгийн эрх чөлөөг эрхэмлэдэг бусад бүх нийгэмд төсөв нь төрөөс эдийн засагт оролцох оролцооны байж болох хамгийн илэрхий хэлбэр, бодлогоо хэрэгжүүлэх хэрэгсэл нь болдог. Австрали улсын 2012-2013 оны холбооны Засгийн газрын төсвийн танилцуулгаас жишээ авъя. Тэнд “энэ онд бид тэнцлийн алдагдалтай төсвөөс ашигтай төсөвт шилжиж байгалийн баялгийн орлогоос өрх гэр, жижиг бизнесүүдэд ногдох үр ашгийг нэмэгдүүлнэ, бүтээмжийг өсгөнө… Ашигтай төсөв нь мөнгөний илүү үр дүнтэй бодлого хэрэгжих боломжийг нэмэгдүүлнэ, олон улсын эдийн засгийн хүндрэлтэй үед үндэсний эдийн засгаа хамгаалах дархлаа болно, дэлхий дахинд манай санхүү, эдийн засгийн тогтвортой байдалд итгэх итгэл төрүүлнэ” гэх мэтээр зорилгоо тодорхойлохоос гадна уул уурхайн салбараас олж буй орлогө өрх гэрүүд, жижиг бизнесүүдэд ямар сувгаар очих, татвар, зохицуулалтууд яаж өөрчлөгдөхийг танилцуулжээ. Манайд улсад ч гэсэн төсвийн орлогын цөмийг бүрдүүлдэг байгалийн баялаг байгаа юу байгаа, айл өрх, жижиг бизнес ч байгаа юу байгаа. Тиймээс төсөв маань бас ялгаагүй иймэрхүү байдлаар эдийн засгийн тодорхой бодлогод чиглэсэн байх учиртай.

Энэ тал дээр 2013 оны төсөвт хэд хэдэн эерэг өөрчлөлт хийгдсэн, гэхдээ эдийн засгийг чиглүүлэх бодлогын хэрэгсэл болохын хувьд сайн төсөв болж бас л чадсангүй. Сайн мэдээнээс эхэлье. 2012 оны төсвийн алдагдал ДНБ-ий 5 орчим хувь байхаар байна, 2011 онд 9.7 хувь байсан, түүний өмнөх жил 6 хувь гэх мэтээр жил бүр эрс тэс зөрүүтэй гардгаас Монголын “улсын санхүү” үргэлж тогтворгүй явж ирсэн. Харин энэ төсвөөс шинээр хэрэгжиж эхэлж буй Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн дагуу “тэнцвэржүүлсэн” алдагдал эсвэл ашиг 2 хувиар хэтрэхгүй байх ёстой бөгөөд үүнд нийцүүлж зарлагаа төлөвлөдөг болж байна. Тэнцвэржүүлсэн гэдэг нь төсвийн ихэнхи хэсгийг бүрдүүлдэг зэс, нүүрс мэтийн гол нэрийн түүхий эдийн үнийг өмнөх 12 жилийн дундаж, ирэх оны прогноз хоёрыг тэнцвэржүүлэн тооцоогоо хийхийг хэлж байгаа. Өөрөөр хэлбэл зэсийн үнэ багахан унахад л төсөв бүхэлдээ хүндрэлд ордог байсан эмзэг байдал арилж байна гэсэн үг. Түүнчлэн төрийн байгууллагуудын урсгал зардал жил тутам 30 гаруй хувиар нэмэгдэж ирсэн үрэлгэн явдал зогсож урсгал зардал биш хөрөнгө оруулалт ийм хэмжээгээр өсөх болж байгаа нь ололттой.

Гэхдээ 2013 онд төсвөөс санхүүжүүлэхээр төлөвлөсөн 1.9 их наяд төгрөгийг хөрөнгө оруулалт яг юунд зарцуулагдах гээд байна вэ гэдэг нь ихээхэн чухал. Чухамхүү мөнөөх хөгжлийн бодлого, зорилттой уялдсан, тооцоо судалгаанд суурилсан байна уу гэвэл тийм биш болохыг энэ нийтлэлийн төгсгөлд дурдсан хөндлөнгийн үнэлгээнээс харж болно. Хэдийгээр төсөвт тусгагдаагүй ч Засгийн газрын бондоор санхүүжих шинэ төмөр зам, Сайншандын аж үйлдвэрийн парк байгуулах гэх мэт асар том төсөл, хөрөнгө оруулалтууд нь баригдах явцдаа ч эдийн засагт хүчтэй нөлөө үзүүлэхийг үгүйсгэж болохгүй.

Гэлээ гэхдээ төсвийн татвар, бизнесийн орчинд үзүүлэх нөлөөлөл бол бодлогын суурь байдаг. Энэ суурь яаж төлөвлөгдөж вэ гэвэл татварын ачаалал нэмэгдсээр байгаа хэрнээ бааз суурь нь өргөжиж татвар төлдөг иргэн, аж ахуйн нэгжийнх нь тоо нэмэгдэхгүй байгааг юуны түрүүнд анхаармаар. Нийт татварын ачааллаараа Монгол улс Герман, Люксенбургтэй ижил түвшинд Франц, Норвегийн ардхан ирээд байгаа. Гэвч төрөөсөө авч буй үйлчилгээний чанар эдгээр улстай харьцуулахуйц билүү?

Тэр бүү хэл хувийн хэвшлийн бизнес рүү төр өөрөө хүч түрэн орох бололтой. Инфляцийг бууруулна гэх сайхан зорилготойгоор улс өөрөө үхрийн ферм байгуулж, үнээгээ сааж, махаа нядалж, зоорь, захаа хүртэл барих гэж байгаа нь ирэх оны төсвийн хэлэлцүүлгээр ил боллоо. Ийм менежментийн эдийн засгийн үр ашгийг нь мартаад бусад талаас нь бодсон ч зөвтгөх шалтгаан хомс. Тухайлбал бизнест ингэж төрийн оролцоо нэмэгдээд байх юм бол өнөөх авилга, ашиг сонирхлын зөрчлийн асуудлууд хэзээ ч арилахгүй бизээ.

Энэ нийтлэлд төсөв гэж чухам юу болох тухай хөндлөө. Харин төсөв ямар байх ёстой, Монгол улсын төсөв ямар байгаа талаар дараагийн удаад саналаа сонилцохоор төлөвлөж байна. Мөн энэ талаар дэлгэрэнгүйг Нээлттэй Нийгэм Форумаас гаргасан “2013 оны Төсвийн төслийн Тойм судалгаа-Үнэлгээ”-нээс танилцана уу. Судалгааг www.forum.mn хуудсаас, товч танилцуулгыг http://www.slideshare.net/bbatka/budget-2013-outlook-and-assessment хаягаас үзэж болно.

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

“Төсвийн мэдээллийн эрх чөлөө” буюу www.iltod.gov.mn/tusuv/ хуудас

Posted by ИТХ on 2012/01/19

Монгол Улсын Сангийн Яамнаас 2006 оноос хойш ажиллуулж байгаа “Төсвийн ил тод байдал” буюу http://www.iltod.gov.mn цахим сайтад тавигддаг байсан мэдээллийг задалж иргэд, олон нийтийн зүгээс олж үзэхэд хялбар хэлбэрт оруулсан шинэ хуудсыг Дэлхийн банкны дэмжлэгтэйгээр ажиллуулж эхэллээ.

Одоохондоо зөвхөн 2012 оны улсын төсвийн мэдээлэл  тавигдсан байна. Уг хуудасны нээлтэд зориулсан хэвлэлийн хурал 1-р сарын 18-нд Төрийн ордонд болсон. Энэ үеэр Сангийн сайд С.Баярцогт танилцуулга хийж хэрхэн ашиглах зааварчилгаа өгсөн юм.

Зааварчилгааг дор үзэж ашиглана уу.

Read the rest of this entry »

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | 2 Comments »

Тухайн жилийн төсвийг 1 дүгээр сарын 10-ны дотор цахим хуудсанд байрлуулах үүрэгтэй

Posted by ИТХ on 2012/01/10

2011 оны 06-р сарын 16-ны өдөр УИХ-аар батлагдсан “Мэдээллийн ил тод байдал ба мэдээлэл авах эрхийн тухай” хуулинд орсон төсөв, санхүүгийн ба төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах ажиллагааны ил тод байдлыг хангах талаархи зарим тодорхой заалтууд нь иргэд, иргэний нийгмийн байгууллагуудын  зүгээс төсөв, тендерийн мэдээллийг хуулийн нээлттэй болгох, хэрвээ тэгээгүй бол гаргаж өгөхийг шаардах боломжийг олгож байгаа. Үүнд тус хуулийн 3.1-д заасан,  улсын болон орон нутгийн төсвөөс санхүүждэг Улсын Их Хурлын Тамгын газар, Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн ажлын алба, төрийн захиргааны төв болон бусад төрийн захиргааны байгууллага, бүх шатны шүүх, прокурорын байгууллага, Улсын Их Хурлаас байгуулдаг /Засгийн газраас бусад/ байгууллага, нутгийн захиргааны болон нутгийн өөрөө удирдах ёсны байгууллагын ажлын алба, орон нутгийн өмчит болон орон нутгийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээд, төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээд, мөн төрийн гүйцэтгэх байгууллагын тодорхой чиг үүргийг гүйцэтгэж байгаа төрийн бус байгууллага, олон нийтийн радио, телевизийн байгууллага хамаарах юм. Жишээлбэл, эдгээр байгууллагууд тухайн жилийн төсвийг жил бүрийн 1 дүгээр сарын 10-ны цахим хуудсанд байрлуулах үүрэгтэй болж байгаа юм. Харин дээр дурдсанчлан, Засгийн газраас бусад гэж ялгасан нь анхаарал татаж байна. Уг хуулийн заалтыг сийрүүлж та бүхний анхаарлыг хандуулья. 

9 дүгээр зүйл.Төсөв, санхүүгийн ил тод байдал

9.1. Энэ хуулийн 3.1-д заасан байгууллага нь хуульд өөрөөр заагаагүй бол төсөв, санхүүгийн ил тод байдлыг хангах чиглэлээр дараах арга хэмжээ авч хэрэгжүүлнэ:

9.1.1. тухайн жилийн төсөв, өмнөх оны төсвийн гүйцэтгэл, дараа жилийн төсвийн төслийг өөрийн цахим хуудас болон Монгол Улсын төсвийн ил тод байдал цахим хуудсанд дор дурдсан хугацаанд байрлуулан мэдээллийг иргэд, байгууллага чөлөөтэй авах нөхцөлийг бүрдүүлэх:

9.1.1. а.тухайн жилийн төсвийг жил бүрийн 01 дүгээр сарын 10-ны өдрийн дотор;

9.1.1. б.өмнөх оны төсвийн гүйцэтгэлийг жил бүрийн 4 дүгээр сарын 01-ний өдрийн дотор;

9.1.1. в.дараа жилийн төсвийн төслийг жил бүрийн 8 дугаар сарын 15-ны өдрийн дотор.

9.1.2. жилийн эцсийн санхүүгийн тайланг дараа жилийн 4 дүгээр сарын 01-ний өдрийн дотор цахим хуудас болон мэдээллийн самбартаа ойлгомжтой байдлаар байрлуулан иргэд, иргэний нийгмийн байгууллагын зүгээс төсвийн зарцуулалтад хяналт тавих боломжийг хангах;

9.1.3. санхүүгийн тайланд нь хийсэн аудитын дүгнэлтийг бүрэн эхээр нь тухайн жилийн 4 дүгээр сарын 01-ний өдрийн дотор цахим хуудас болон мэдээллийн самбартаа ойлгомжтой байдлаар байрлуулан мэдээлэх;

9.1.4. тухайн жилийн төсөвт нэмэлт, өөрчлөлт орсон тохиолдолд ажлын 14 өдрийн дотор энэ тухай цахим хуудас болон мэдээллийн самбартаа ойлгомжтой байдлаар байрлуулан мэдээлэх;

9.1.5. зөвхөн хууль тогтоомжид заасан төлбөр, хураамжийг үйлчлүүлэгчээс авч, түүний хэмжээг цахим хуудас болон мэдээллийн самбартаа ойлгомжтой байдлаар байрлуулан тухай бүр шинэчлэх;

9.1.6. хууль тогтоомжид заасан бусад мэдээллийг мэдээлэх.

9.2. Төрийн өмчийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 7, 8 дугаар зүйл, 9.1 дэх хэсэг, 10 дугаар зүйлд зааснаас гадна дараах мэдээллийг үндэсний хэмжээний өдөр тутмын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр олон нийтэд түгээж, цахим хуудас болон мэдээллийн самбартаа ойлгомжтой байдлаар байрлуулна:

9.2.1. концессын зүйлийн жагсаалт болон түүнд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтийг батлагдсанаас нь хойш ажлын 14 өдрийн дотор;

9.2.2. концессын гэрээ болон түүнд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтийг байгуулагдсанаас нь хойш ажлын 14 өдрийн дотор;

9.2.3. концессын гэрээ байгуулсан тухай бүрд концесс эзэмшигч, түүний байгууллагын нууцад хамаарахаас бусад мэдээлэл, концессын зүйл, гүйцэтгэх ажил, үзүүлэх үйлчилгээний талаарх мэдээллийг ажлын 14 өдрийн дотор.

9.3. Нийгмийн даатгалын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв болон бусад төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 7, 8 дугаар зүйл, 9.1 дэх хэсэг, 10 дугаар зүйлд зааснаас гадна нийгмийн даатгалын сангаас тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөр авах эрх бүхий этгээдийн жагсаалтыг тухайн этгээдийн эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэрийн хамт цахим хуудсандаа ойлгомжтой байдлаар байрлуулан тухай бүр шинэчлэнэ.

10 дугаар зүйл.Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах ажиллагааны ил тод байдал

10.1. Энэ хуулийн 3.1-д заасан байгууллага нь хуульд өөрөөр заагаагүй бол төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах ажиллагааны ил тод байдлыг хангах чиглэлээр дараах арга хэмжээ авч хэрэгжүүлнэ:

10.1.1. ил тод, шударга, үр ашигтай, хэмнэлттэй, хариуцлагатай байх зарчимд суурилсан худалдан авах ажиллагааны бодлого баримтлан, энэ тухай цахим хуудсандаа байрлуулах болон бусад хэлбэрээр нийтэд мэдээлэх;

10.1.2. тендерийн баримт бичиг, тендер шалгаруулалтыг явуулах журам, тендерийн урилгыг цахим хуудас болон мэдээллийн самбартаа байрлуулан тухай бүр шинэчлэх, Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлд заасны дагуу хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр нийтэд мэдээлэх;

10.1.3. тендерт оролцохыг сонирхогчид тавих шалгуур үзүүлэлт болон гүйцэтгэгчийг сонгон шалгаруулсан үндэслэлийг холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу цахим хуудас болон мэдээллийн самбартаа ойлгомжтой байдлаар байрлуулан тухай бүр шинэчлэх;

10.1.4. тендерт шалгарсан болон шалгараагүй оролцогчийн талаарх товч мэдээллийг цахим хуудсандаа байрлуулан тухай бүр шинэчлэх, шалгарсан болон шалгарч чадаагүй шалтгаан, нөхцөл, хуулийн үндэслэлийн талаар тодорхой танилцуулах;

10.1.5. худалдан авсан бараа, ажил, үйлчилгээний тайланг цахим хуудсандаа байршуулан тухай бүр шинэчлэх;

10.1.6. тендер шалгаруулах явцад илэрсэн зөрчлийн талаар тухай бүр холбогдох байгууллагад мэдээлэх;

10.1.7. худалдан авах ажиллагаанд хийсэн аудитын тайлан, дүгнэлт болон бусад хяналт, шалгалтын дүнг цахим хуудас болон мэдээллийн самбартаа ойлгомжтой байдлаар байрлуулан тухай бүр шинэчлэх;

10.1.8. хууль тогтоомжид заасан бусад мэдээллийг мэдээлэх.

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

“Төсвийн ил тод байдал ба иргэний оролцоо” нээлттэй семинар

Posted by ИТХ on 2011/06/23

Read the rest of this entry »

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

“Авзага трэйд” ХХК: Булган аймаг дахь Их цагаан суварга цогцолбор

Posted by ИТХ on 2011/06/01

Төсөвт өртөг: 200 сая төгрөг

Эхэлсэн хугацаа: 2008 он  

Дуусах хугацаа:  тодорхойгүй. 

Ажлын явц: 2011 оны 6-р сарын сүүлчийн байдлаар 70-80%-тай  байна

Булган аймгийн төвийн өмнөх Майдарын голд оршиж байгаад үгүй болсон Дайчин вангийн хүрээнээс үлдсэн   цорын ганц түүхэн дурсгал болох Их Цагаан суваргын туурийг орон нутгийн хамгаалалтанд оруулсны дараа сэргээн босгох тендер зарлахад “Авзага трэйд” компани  шалгарч 2008 онд ажлаа эхэлжээ. Эхний жил улсын төсвөөс 20 сая төгрөг, УИХ-ын гишүүний багцаас 40 сая төгрөг гэх мэтээр жил бүр санхүүжилт авч өнгөрсөн хугацаанд 200 гаруй сая төгрөгийг зарцуулсан  ч хэдээ дуусгах нь тодорхойгүй өдий хүрчээ. Бас хавь ойрын сумдын ард иргэд, сүсэгтэн олон ч нэлээд мөнгө хандивласныг хэлэх хэрэгтэй. 

Гэтэл Их Цагаан суваргын туурийг засварлах нь битгий хэл суваргын туурийн үлдэгдлийг нураасныг БСШУЯ-наас очсон экспертиз шалгаж тогтоогоод буцааж сэргээх шаардлага гардуулсныг биелүүлэхийн оронд дахин дахин мөнгө нэхэж сүүлдээ туурийг бүрмөсөн нурааж газартай нь тэгшилсэн тухай мэдээлэл бий. Одоогоор Их цагаан суварга сэргээн засварлагдаж ашиглалтанд ороогүй бөгөөд “4  үе  чулуу  явснаас  өөр  зүйл  хийгдээгүй бөгөөд ойролцоо баахан чулуу  буулгаж орхисон” гэж нутгийн утсаар мэдээллээ. 

Их цагаан суваргыг Улиастайн амбан сайд асан Цэрэндорж ноён 1877 онд эхлүүлж түүний ач хүү Чин ван Ханддорж нь 1905 онд дуусгаж 13-р далай лам Тvвдэнжамцаар аравнайлуулсан тvvхийн чухал дурсгал юм.

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | 1 Comment »

Сангийн яамны барилгыг 2,4 тэрбум гэж хуураад 4,4 тэрбумаар босгожээ

Posted by ИТХ on 2011/05/18

Өнгөрсөн хавар ашиглалтанд орсон Сангийн яамны 10 давхар шинэ барилгын гадна хананы өнгөлгөөний хавтан хэд хоногийн өмнө болсон хүчтэй салхинаар нурж унахдаа цаадах шавардсан ханыг төдийгүй бас бус зүйлийг ил гаргаж орхилоо.

Барилгын тендер анх 2007 онд зарлагдаж сонгон шалгаруулалт явуулахад “Пума констракшн” компани 2,4 тэрбум төгрөгөөр барих хамгийн хямд санал өгч шалгарчээ. Харин Өрсөлдөгч Богд-Ар компани 3,8 сая төгрөгийн санал өгөөд ялагдсан тухай мэдээлэл байна.  Гэтэл aвцын дунд янз бүрийн шалтаг шалтгаан хэлж зардлаа нэмсээр, албан тушаалтнууд тухай бүр найр тавин зөвшөөрсөөр нийт 4,4 тэрбум төгрөгөөр баригдаж дууссан юм байна.

Энэ нь төрийн Төрийн болон орон нутгийн төсвийн хөрөнгөөр бараа, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн хэрэг юм. Монгол Улсын төсөв мөнгө төдийгүй худалдан авах үйл ажиллагааны бодлогыг барьж хяналт тавьдаг Сангийн яам өөрөө захиалагчийн хувьд ийм хариуцлагагүй  байхад энэ улс яах болж байна аа?

Хариуцлага тооцдог улс оронд бол “Пума констракшн” компани хар дансанд орох учиртай. Гэтэл одоо “Нийслэл өргөө” ХХК-ийн хамт Яармагийн Буянт-Ухаагийн дэнж дээр улсын төсвийн 19 тэрбум төгрөгөөр баригдах найман давхар 4-р төрөх эмнэлгийн тендерт шалгарсан ба Хөшигтийн хөндийн шинэ нисэх буудлын замд Богд уулын аман дахь Монголын түүхийн музейн цогцолборыг барихаар төсвөөс дараачийн тэрбумуудыг сахиж сууна.

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...), 10. Сангийн яам | Tagged: | Leave a Comment »

Бэлэн мөнгө тараах эрсдэлтэйг УИХ-ын гишүүд мэддэг үү?

Posted by ИТХ on 2010/12/22

Маш сайн мэддэг.  Тэгвэл яагаад ийм сонголт хийсэн бэ? 

2011 оны Монгол улсын төсвийг хэлэлцэн баталж Хүний хөгжил сангаас иргэн бүрт 21 мянган төгрөг тараах шийдвэр гаргахаас өмнө УИХ-ын гишүүд “Манай нам улс төрийн хариуцлагатай хүчний хувьд амлалтаа биелүүлэх ёстой” хэмээн байр сууриа илэрхийлж байсан бол одоо төсөв баталсныхаа дараа “Нэгэнт шийдчихсэн юм чинь хэрэгжүүлэхээс аргагүй” хэмээн тайлбарлах болжээ.  Тэгсэн мөртлөө ард иргэдэд хандаж мөнгөө бэлнээр авахгүй байхыг уриалж байна.

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...), # Улс төрийн намуудын сонгуулийн амлалт, ++ Хүний хөгжил сан (2010 оноос) | Leave a Comment »

Монгол улсын 2011 оны нэгдсэн төсвийн эерэг ба сөрөг талууд

Posted by ИТХ on 2010/12/22

Монгол улсын 2011 оны төсөв хэр сайн, эсвэл муу болсон бэ? гэдэг тухайд хэвлэл мэдээллээр ихээхэн маргаан дэгдэж ерөнхийдөө шүүмжлэх хандлагатай байна.

Одоо мэдэгдэж байгаа ерөнхий тоонууд гэвэл төсвийн тэнцвэржүүлсэн нийт орлого 3,304.6 тэрбум төгрөг буюу ДНБ-ий 42.2 хувь, тэнцвэржүүлсэн орлогод нийцүүлэн нэгдсэн төсвийн нийт зарлага 4,084.1 тэрбум төгрөг буюу ДНБ-ий 52.1 хувь, нэгдсэн төсвийн нийт алдагдал 779.5 тэрбум төгрөг буюу  ДНБ-ий – 9.9хувь болж байна. Үүнээс улсын төсвийн 2011 оны нийт орлого 2,492.3 тэрбум төгрөг, нийт зарлага 2,782.7 тэрбум төгрөг, нийт тэнцэл 290.4 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай, Хүний хөгжил сангийн нийт орлого 301.2 тэрбум төгрөг, нийт зарлага 805.2 тэрбум төгрөг, нийт алдагдал нь 504 тэрбум болно.

Зарим эерэг ба сөрөг талыг тоймловол,  

Эерэг тал:
-Улсын төсвийн хэмжээ асар ихээр нэмэгдсэн нь манай эдийн түргэн өсч цар хүрээ тэлж байгаагийн үр дүн юм.
-Хүний хөгжил сангаас иргэд бүрт сар болгон 21 мянган төгрөг болон бусад мөнгийг олгох нь хүн амын ихээхэн хэсгийг эзэлж байгаа нийгмийн эмзэг давхаргын хүмүүс, тэдгээрий гэр бүл, үр хүүхдэд шууд тусламж болно.
-ҮҮний ачаар хүнсний дэлгүүр, мухлаг болон өргөн хэрэглээний бараа эргэлт, энэ бизнесийн эрхэлдэг хүмүүсийн орлого нэмэгдэнэ.
 
Сөрөг тал, эрсдэл:
-2011 оны хувьд эдийн засагт төрийн оролцооны хувь хэмжээ 50 хувьд хүрэхээр байна.
-Оны  төгсгөлд инфляц 20 хувьд хүрэх магадлалтай.
-Ихээхэн алдагдалтай.
-Төсвийн алдагдлыг одоо хараахан байгуулагдаагүй уул уурхайн хэлэлцээрийн дагуу орох орлогоос бүрдүүлэхээр тооцоолсон нь эрсдэлтэй.  
-Тавантолгой гэх мэт томоохон төслийн гэрээ хэлэлцээрт орохдоо их хэмжээний урьдчилгаа шаардах нь Засгийн газрын хэлэлцээр явуулах эрх хэмжээг нь үлэмж бууруулж, тохиролцоонд хүрэх хугацааг хойшлуулах буюу эсвэл хариуд нь ашигтай бус нөхцөл тохирох зэрэг эрсдэлтэй юм” – (Дэлхийн банк)

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | 1 Comment »

2011 оны Монгол Улсын төсөвт Ерөнхийлөгч хориг тавихгүй бололтой

Posted by ИТХ on 2010/12/15

11-р сарын 25-нд УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар баталсан Монгол улсын нэгдсэн төсвийн эцсийн найруулга албан ёсоор хараахан хэвлэгдэж гараагүй байна. Учир нь эцсийн хэлэлцүүлгээр УИХ-ын гишүүдийн хэлсэн санал, тодруулга, санал хураалтын дүнд орсон өөрчлөлт болон найруулгын шинжтэй засваруудыг Сангийн яамныхан хийж байгаа бололтой.

Бэлэн болсон Монгол Улсын 2011 оны төсөв, Нийгмийн даатгалын сангийн төсөв, Хүний хөгжил сангийн төсвийг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид хүргүүлэх ба хэрвээ хориг тавихгүй бол хүчин төгөлдөр болох учиртай. Гэхдээ одоогоор хүргүүлсэн эсэх, хэрвээ хүргүүлсэн бол хэзээ нь тодорхойгүй, бас Ерөнхийлөгчийн зөвлөхийн хийсэн товч мэдэгдэл, мөн хэдхэн хоногийн дараа нийслэл, аймгуудын Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаар тус тусын орон нутагт хуваарилсан төсвүүдийг хэлэлцэж батлах хугацаа нэн тулсан зэргээс дүгнэлт хийж үзэхэд хориг тавигдахгүй бололтой.

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

… Боломж хомс … боломжгүй … эрсдэл учруулж болох … сөрөг үр дагавартай…

Posted by ИТХ on 2010/12/15

2010 оны эхээр Сангийн яамны Төсвийн бодлогын газраас улс төрийн намуудын зүгээс иргэн бүрт 1.0 сая төгрөг ба 1.5 сая төгрөгийн хувь, хишиг хүртээх амлалтыг хэрэгжүүлэх боломжтой эсэх талаархи танилцуулгыг “Зөвхөн албан хэрэгцээнд” гэсэн тайлбартайгаар бэлтгэж байжээ.

Гол дүгнэлтүүдийг сийрүүлбэл:

  • 2010-2012 онуудад стратегийн ач холбогдол бүхий томоохон орд газарт үйлдвэрлэл эхэлж, ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр, ногдол ашгийн төлбөрөөр “Хүний хөгжил” санд иргэдэд шаардлагатай хувь, хишгийг хүртээхэд шаардагдах дорвитой орлогын эх үүсвэрийг бий болгох боломж хомс байна.
  • Үндэсний статистикийн газраас авсан мэдээгээр манай улсын хүн амын тоо 2.7 сая байгаа бөгөөд иргэн бүрт 1.5 сая төгрөгийн хувь, хишгийг хүртээхэд 4.1 их наяд төгрөгийн эх үүсвэр шаардлагатай бөгөөд уг хөрөнгийн эх үүсвэрийг 2012 он гэхэд Хүний хөгжил сангийн хуульд заасны дагуу улсын төсөвт ногдох ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн орлого, стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын орд ашиглахтай холбогдуулан авсан урьдчилгаа мөнгө, зээлийн эх үүсвэрээс бий болгох боломжгүй байна.
  • Иймд богино хугацаанд шаардлагатай хөрөнгийн эх үүсвэрийг бүрдүүлэхийн тулд “Оюу Толгой”, “Таван Толгой” болон бусад стратегийн орд газруудын хувьцааг хөрөнгийн зах зээл дээр шууд болон шууд бус хэлбэрээр арилжаалах (дээрх ордын хувьцааны тодорхой хэсгийг шууд зарах, эсхүл төрийн өмчийн компани байгуулан эдгээр төрийн өмчит аж ахуйн нэгжээр дамжуулах зарах, эсхүл багцлан зарах гэх мэт) замаар богино хугацаанд шаардлагатай эх үүсвэрийг бий болгож болох талтай. Гэхдээ стратегийн томоохон ордын хувьцааг гадаад, дотоодын зах зээл дээр арилжихадшаардлагатай бэлтгэл ажлыг хийх, хууль, эрх зүйн орчныг бүрдүүлэхэд нилээд хугацаа шаардлагатай юм. Түүнчлэн стратегийн ашигт малтмалын ордыг хувьцаа хэлбэрээр хөрөнгийн зах зээл дээр арилжих нь манай улсын эдийн засгийн бие даасан байдалд эрсдэл учруулж болохыг анхаарвал зохино.
  • Улс төрийн намуудын дээрх амлалтыг хэрэгжүүлэн иргэн бүрт 1.5 сая төгрөгийн хувь, хишгийг Хүний хөгжил сангийн хуульд заасны дагуу хүртээх тохиолдолд олон сөрөг үр дагаварыг үүсгэнэ. Тухайлбал: инфляцийн түвшин өсөх; ирээдүй хойч үед өвлүүлэх баялагийн хэмжээ нөхөн сэргээгдэхгүй нөөцийн нэгэн адил дундарч багассаар тодорхой хугацааны дараа бүр мөсөн үгүй болох; төсвийн дарамт ихсэх; иргэдийн бэлэнчлэх сэтгэлгээг өөхшүүлэх; эдийн засгийн бүтцийн өөрчлөлтийг хийхэд хүндрэл учрах.

Иргэдийн нийгмийн болон эрүүл мэдийн даатгалын төлбөр, орон сууцны төлбөр, эрүүл мэнд боловсролын үйлчилгээний төлбөрийг хийх хэлбэрээр хувь, хишиг хүртээх нь эцсийн үр дүнд бэлэн мөнгөөр хувь хишиг хүртээсэнтэй адил, инфляцийг огцом нэмэгдүүлэх сөрөг үр дагавартай…”.

Харин Засгийн газраас 2011 оны Улсын төсвийн төсөл, Хүний хөгжлийн сангийн төсвийн төслийг боловсруулж УИХ-д өргөн барихдаа ч, УИХ-ын гишүүд эдгээр төслийг хэлэлцэн батлахдаа ч дээрх дүгнэлтүүдийг харгалзаж үзээгүй билээ. 

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...), # Улс төрийн намуудын сонгуулийн амлалт, ++ Хүний хөгжил сан (2010 оноос) | Leave a Comment »

Төсвийн зарлага ДНБ-ний 52,1 хувьд хүрчээ

Posted by ИТХ on 2010/12/03

Хэдхэн хоногийн өмнө батлагдсан Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн үндсэн үзүүлэлтүүдийг Сангийн яам дараах байдлаар танилцуулаад байна. 

Монгол улсын 2011 оны нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн нийт орлого 3,304.6 тэрбум төгрөг буюу ДНБ-ий 42.2 хувь, тэнцвэржүүлсэн орлогод нийцүүлэн нэгдсэн төсвийн нийт зарлага 4,084.1 тэрбум төгрөг буюу ДНБ-ий 52.1 хувь, нэгдсэн төсвийн нийт алдагдал 779.5 тэрбум төгрөг буюу  ДНБ-ий 9.9 хувь болж байна.

Үүнд, Улсын төсвийн 2011 оны нийт орлого 2,492.3 тэрбум төгрөгт хүрч, нийт зарлага 2,782.7 тэрбум төгрөгт төлөвлөгдөн улсын төсвийн нийт тэнцэл 290.4 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай байна.

Харин Хүний хөгжил сангийн 2011 оны төсвийн нийт орлого 301.2 тэрбум төгрөг, нийт зарлага 805.2 тэрбум төгрөг байхаар батлагдлаа.

УИХ-аар шинээр батлагдсан Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн дагуу төсвийн тогтвортой байдлыг хангах, уул уурхайн бүтээгдэхүүний үнийн өсөлтөөс бий болсон орлогоор хуримтлал үүсгэх зорилгоор төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогыг тооцож анх удаа төсвийн тогтворжуулалтын санд 183.1 тэрбум төгрөг хуримтлуулахаар төлөвлөлөө.

Уул уурхайн ашигт малтмалын үнэ хэт өндөр өссөн үед тухайн орлогоос төсөвт төвлөрүүлэх татварын орлогыг нэмэгдүүлэх зорилгоор өсөн нэмэгдэх ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр авч байхаар хуульд өөрчлөлт оруулсан. Энэхүү татварыг дэлхийн зах зээлийн үнэтэй уялдуулж ногдуулах бөгөөд зэсэнд дээр 5 + 15%, бусад ашигт малтмал дээр 5 + 5% -иар тооцон авч байхаар тусгасан.

Ирэх 2011 онд улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар 627.7 тэрбум төгрөг төсөл, арга хэмжээг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж, улсын төсвийн нийт хөрөнгө оруулалтын 48.2 хувийг авто зам, эрчим хүч, цахилгаан дулаан, барилга, хот байгуулалт зэрэг дэд бүтцийн, 15.7 хувийг боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, 11.5 хувийг эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын, 6.6 хувийг хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн, 3.6 хувийг хууль, хяналтын байгууллагуудын хөрөнгө оруулалтын зардал тус тус зарцуулахаар төлөвлөлөө.

Монгол Улсын нийт хүн амын талаас илүү хувь нь оршин сууж байгаа нийслэл Улаанбаатар хотод сүүлийн жилүүдэд төсвөөс хийгдэх хөрөнгө оруулалт нэмэгдэж байгаа хэдий ч тулгамдсан олон асуудал бодитой байсаар байгаа тул ирэх онд 79.0 тэрбум төгрөгийг нийслэлд хийгдэх хөрөнгө оруулалтад зарцуулах эрхийг олгож байгаа бол орон нутагт нэн тэргүүнд шаардлагатай байгаа хөрөнгө оруулалтын төслүүдийг санхүүжүүлэхэд зориулж аймаг тус бүрт улсын төсвөөс дунджаар 800.0 сая төгрөгийн дэмжлэг үзүүлэхээр тооцлоо.

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

ИТХ сүлжээний мэдээллийн сайтууд

Posted by ИТХ on 2010/11/30

“Иргэд төсвөө хянана” сүлжээний төсвийн мэдээллийн сайтуудыг танилцуулж байна. Эдгээрт улсын ба орон нутгийн төсвийн холбогдолтой янз бүрийн баримт мэдээлэл болон манай сүлжээний гишүүдийн мониторинг, ажиглалтын дүгнэлт, тайлбарыг нийтэлдэг. Татвар төлөгч, иргэн таныг баримт, санал сэтгэгдлээ нэмэрлэж хамтран ажиллахыг урьж байна.

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...), ["Иргэд төсвөө хянана" иргэний нийгмийн сүлжээ] | Leave a Comment »

ИТХ сүлжээний мониторингийн мэдээллийн сайтууд

Posted by ИТХ on 2010/11/30

2010 онд “Иргэд төсвөө хянана” сүлжээний хүрээнд гүйцэтгэсэн буюу одоо үргэлжилж байгаа зарим мониторингийн мэдээллийн сайтуудыг танилцуулж байна. Бид цаашид үргэлжлүүлэн тогтмол шинэчлэх бөгөөд иргэн таныг санал, сэтгэгдэл, баримт мэдээллээ оруулж хамтран ажиллахыг уриалж байна.

(Тус бүрийг дарж үзнэ үү) 

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

Сангийн яам, Татварын ерөнхий газар, Гаалийн ерөнхий газар шинэ офистой болжээ

Posted by ИТХ on 2010/11/26

Монгол Улсын төсөв их мөнгөтэй болж буйн үр шимийг түрүүлж хүртсэн газруудын тоонд Сангийн яам, түүний харьяа хоёр агентлаг баттай орно.  

Өнөөдөр, 2010 оны 11-р сарын 25-нд Үндэсний татварын ерөнхий газрын шинэ байр ашиглалтанд орсон тухай зарлав.  Тэнд албан өрөөнүүдээс гадна 50-200 хүний сургалтын танхимууд, номын сан, татварын албаны ил тод байдал, шинэчлэлийн хөтөлбөрийн хүрээнд нэг цэгээс татвар төлөгчдөд үйлчлэх тохилог танхим, татварын түүхэн замналыг харуулсан музей нээгджээ. Харин хөрөнгө оруулалтын хэмжээг зарлаагүй тул бид бяцхан хайлт хийснээр уг барилгын ажил 2007 оноос хойш баригдаж 3 тэрбум 755 сая төгрөгөөр боссон болохыг мэдэж авлаа. Анх 2007-2008 онуудад 2 тэрбум 424 сая төгрөгөөр барихаар улсын төсөвт суулгасан мэдээлэл ч бас олдов. Өртөг нь 1,3 тэрбум гаруй төгрөгөөр өсөөд амжжээ. Одоо энэ барилгыг тохижуулах, ширээ сандал, техник хэрэгслээр дүүргэх гээд тоймгүй зардал гарч байгаа нь тодорхой.

Татварын ерөнхий газрын шинэ байр. Урьд нь энд олон жилийн түүхтэй хүүхдийн цэцэрлэгийн барилга, эргэн тойрон мод бут бүхий цэцэрлэг байсан юм.   

 

Ноднин зун Гаалийн ерөнхий газрын 8 давхар шинэ байрыг ашиглалтанд оруулсан юм.  Төсөвт өртгийг хайгаад яг энэ нэрээр олсонгүй, харин “Гаалийн нэг цэгийн үйлчилгээний төвийн барилга (Улаанбаатар), хугацаа 2008-2009  он, хөрөнгө оруулалт 3,0 тэрбум төгрөг” гэж байгаа нь энэ бололтой.  Хуучин багтаж байсан гурван давхар байрандаа Гааль, эдийн засгийн дээд сургууль гэдгээ оруулсан байна. Боловсон хүчнүүдээ улсын болоод хувийн олон дээд сургуулиудаас бэлнээр авч болдоггүй л юм байх даа?

Гаалийн ерөнхий газрын 9 давхар шинэ байр ноднин ашиглалтанд оржээ.

Одоо Сангийн яамны араас бас нэгэн шинэ байшин цухуйж байгаа нь Сангийн яамны өөрийнх нь өргөтгөл буюу шинэ офис гэлцэнэ. Төсөвт өртгийн тухай тодорхой мэдээлэл хараахан олдохгүй байна.  

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...), 10. Сангийн яам, Гаалийн ерөнхий газар, Татварын ерөнхий газар | 1 Comment »

2011 оны Монгол улсын төсвийн тухай танилцуулга

Posted by ИТХ on 2010/10/07

Монгол Улсын 2011 оны төсвийн төсөл, Нийгмийн

даатгалын сангийн 2011 оны төсвийн төсөл,

 Хүний хөгжил сангийн 2011 оны төсвийн төсөл

Монгол Улсын 2011 оны төсвийн тухай хууль, Нийгмийн даатгалын сангийн 2011 оны төсвийн тухай хууль, Хүний хөгжил сангийн 2011 оны төсвийн тухай хуулийн төслийг боловсруулахдаа “Төсвийн тогтвортой байдлын тухай”, “Төсвийн байгууллагын удирдлага, санхүүжилтийн тухай”, “Нэгдсэн төсвийн тухай” хууль болон УИХ-ын 40 дүгээр тогтоолоор батлагдсан 2011 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, Засгийн газрын ОУВС-тай байгуулсан Стэнд-бай хөтөлбөрийн хүрээнд гарсан Харилцан ойлголцлын санамж бичигт тусгагдсан нэгдсэн төсвийн нийт зарлагын хязгаарыг  тус тус баримталлаа.

Ирэх 2011 он бол Засгийн газрын  үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх 3 дахь жил бөгөөд Үндсэн чиглэл, Мянганы хөгжлийн зорилт, Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт тусгагдсан олон ажлуудыг нэн тэргүүнд хийж гүйцэтгэх зорилт тавьсан.

Read the rest of this entry »

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | Leave a Comment »

Төвлөрсөн арга хэмжээний зардал гэж юу вэ?

Posted by ИТХ on 2010/09/26

Яам, агентлаг болон орон нутгийн төсвийн төлөвлөгөө, тайланд  “төвлөрсөн арга хэмжээний зардал” гэсэн төрөл байх нь анзаарагддаг. Жишээлбэл, 2009 оны төсвийн гүйцэтгэлд,  

Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яамны төвлөрсөн арга хэмжээ – 275,1 сая төгрөг

Хөдөө аж ахуйн төвлөрсөн арга хэмжээ – 14,7 тэрбум төгрөг

Спортын төвлөрсөн зардал – 2,1 тэрбум төгрөг

Эрүүл мэндийн сан, төвлөрсөн арга хэмжээ – 263,5 сая төгрөг зарцуулсан гэх мэтээр тайлагнажээ.

Read the rest of this entry »

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...), 07. Боловсрол, шинжлэх ухааны яам | Leave a Comment »

Орон нутагт “УИХ-д суудалтай намын дэмжлэг” өгдөг

Posted by ИТХ on 2010/08/26

Орон нутгийн төсвийн 2009 оны зарлагын гүйцэтгэлийн тайланд “УИХ-д суудалтай намын дэмжлэг”-т нийт дүнгээрээ 512 сая төгрөг төлөвлөөд  522,6 сая төгрөг зарцуулсан тухай дурджээ. Хэтэрсэн нь яахав, улс төрийн намуудын УИХ-ын авсан суудлын тоогоор орон нутагт мөнгө өгнө гэдэг ойлгомжгүй. Нийслэл, дүүрэг, аймгийн ИТХ-д суудалтай намуудад өгдөг мөнгөнөөс гадна өгч байгаа хэрэг үү? 

Бас УИХ-ын гишүүдийн тоо адил Архангай аймагт 42,5 сая төгрөгийг төлөвлөөд 52,5 сая төгрөгийг, харин Баян-Өлгий аймагт 17,5 сая төгрөгийг төлөвлөөд 17,5 сая төгрөгийг зарцуулсан байх жишээтэй.  Яагаад аймаг, аймгаар өөр байна вэ?

Posted in # Монгол Улсын төсөв (... 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 ...) | 1 Comment »